Wypadek przy pracy – co pracodawca powinien zrobić krok po kroku?

Wypadek przy pracy może wydarzyć się w każdej organizacji – niezależnie od branży, liczby zatrudnionych osób czy poziomu wdrożonych zabezpieczeń. Upadek, skaleczenie, uraz podczas obsługi maszyny, porażenie prądem czy zdarzenie podczas wykonywania prac na wysokości mogą uruchomić po stronie pracodawcy szereg obowiązków.

Kluczowe znaczenie ma nie tylko udzielenie pomocy poszkodowanemu, ale również prawidłowe zabezpieczenie miejsca zdarzenia, ustalenie jego okoliczności i przyczyn oraz właściwe przeprowadzenie postępowania powypadkowego.

Czym jest wypadek przy pracy?

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie, które:

• jest nagłe,

• zostało wywołane przyczyną zewnętrzną,

• spowodowało uraz lub śmierć,

• nastąpiło w związku z pracą.

Co istotne, wszystkie powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie.

Sam fakt, że pracownik doznał urazu na terenie zakładu pracy, nie przesądza więc automatycznie o uznaniu zdarzenia za wypadek przy pracy.

Doszło do wypadku – co powinien zrobić pracodawca?

1. Udzielić pomocy poszkodowanemu

Pierwszym działaniem powinno być zabezpieczenie życia i zdrowia człowieka.

Należy zapewnić poszkodowanemu pierwszą pomoc, a jeżeli wymaga tego jego stan – wezwać zespół ratownictwa medycznego.

Jednocześnie trzeba podjąć działania ograniczające dalsze zagrożenie, np. zatrzymać maszynę, odłączyć źródło energii lub wyłączyć z użytkowania niebezpieczną strefę.

2. Zabezpieczyć miejsce wypadku

To jeden z najważniejszych i jednocześnie często niedocenianych obowiązków.

Miejsce zdarzenia powinno zostać zabezpieczone w taki sposób, aby osoby nieupoważnione nie miały do niego dostępu oraz aby – bez uzasadnionej potrzeby – nie uruchamiano maszyn i urządzeń związanych ze zdarzeniem.

Nie należy również zmieniać położenia przedmiotów, urządzeń czy elementów wyposażenia, jeżeli ich usytuowanie może mieć znaczenie dla późniejszego ustalenia przebiegu wypadku.

Dlaczego jest to tak ważne?

Ponieważ kilka godzin później odtworzenie rzeczywistych warunków zdarzenia może być już niemożliwe.

3. Zebrać materiał dowodowy

Postępowanie powypadkowe nie powinno sprowadzać się wyłącznie do sporządzenia dokumentacji.

Należy możliwie dokładnie ustalić, co wydarzyło się przed wypadkiem, w jego trakcie oraz bezpośrednio po nim.

W zależności od charakteru zdarzenia przydatne mogą być m.in.:

• wyjaśnienia poszkodowanego,

• informacje uzyskane od świadków,

• dokumentacja fotograficzna,

• nagrania z monitoringu,

• instrukcje stanowiskowe,

• ocena ryzyka zawodowego,

• dokumentacja szkoleń BHP,

• dokumentacja techniczna maszyn i urządzeń,

• potwierdzenie wymaganych uprawnień,

• dokumentacja dotycząca środków ochrony indywidualnej.

Im poważniejszy wypadek, tym większe znaczenie ma jakość zebranego materiału.

4. Powołać zespół powypadkowy

Pracodawca ma obowiązek zapewnić ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku.

Postępowanie prowadzi zespół powypadkowy, którego skład określają przepisy. Jego zadaniem nie jest jedynie opisanie skutków zdarzenia.

Zespół powinien odpowiedzieć przede wszystkim na pytania:

Co się wydarzyło? Dlaczego do tego doszło? Jakie zabezpieczenia zawiodły? Co należy zmienić, aby podobny wypadek się nie powtórzył?

To właśnie ustalenie przyczyn oraz odpowiednich działań profilaktycznych stanowi jeden z najważniejszych elementów całego postępowania.

5. Ustalić przyczyny – nie szukać wyłącznie winnego

Jednym z częstszych błędów jest zakończenie analizy stwierdzeniem:

„Pracownik nie zachował ostrożności”.

Takie wyjaśnienie bardzo często jest niewystarczające.

Jeżeli pracownik wykonał czynność w sposób niebezpieczny, warto ustalić również:

• dlaczego wybrał taki sposób pracy,

• czy posiadał odpowiednie narzędzia i wyposażenie,

• czy znał właściwy sposób wykonania zadania,

• czy przełożony prawidłowo zorganizował pracę,

• czy zagrożenie zostało uwzględnione w ocenie ryzyka zawodowego,

• czy zastosowane środki ochronne były wystarczające,

• czy podobny sposób wykonywania pracy był wcześniej tolerowany.

Dobre postępowanie powypadkowe powinno prowadzić do przyczyn źródłowych, a nie wyłącznie wskazywać ostatni błąd człowieka przed zdarzeniem.

6. Sporządzić dokumentację powypadkową

Po ustaleniu okoliczności i przyczyn zdarzenia zespół sporządza protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.

Dokument powinien przedstawiać spójny i możliwie precyzyjny przebieg zdarzenia oraz wskazywać ustalone przyczyny wypadku.

W przypadku osób wykonujących pracę na innej podstawie prawnej, w sytuacjach określonych przepisami, dokumentacja może przyjąć formę karty wypadku.

Dokumentacja powypadkowa ma znaczenie nie tylko dla poszkodowanego i ewentualnych świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Może być również analizowana podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy lub w ramach późniejszego postępowania.

7. Wdrożyć działania profilaktyczne

Postępowanie nie powinno kończyć się wraz z podpisaniem protokołu.

Pracodawca jest zobowiązany zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym zdarzeniom.

W zależności od ustalonych przyczyn może to oznaczać m.in.:

• zmianę organizacji pracy,

• zastosowanie dodatkowych zabezpieczeń technicznych,

• zmianę wyposażenia stanowiska,

• aktualizację instrukcji,

• aktualizację oceny ryzyka zawodowego,

• dodatkowy instruktaż pracowników,

• zwiększenie nadzoru nad określonymi pracami,

• wycofanie niesprawnego sprzętu,

• zastosowanie dodatkowych środków ochrony zbiorowej lub indywidualnej.

Celem postępowania powypadkowego nie jest samo stworzenie dokumentacji. Celem jest niedopuszczenie do powtórzenia się podobnego zdarzenia.

Kiedy trzeba zawiadomić PIP i prokuratora?

Szczególne obowiązki powstają w przypadku wypadku:

• śmiertelnego,

• ciężkiego,

• zbiorowego.

O takim zdarzeniu pracodawca ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy oraz prokuratora.

Obowiązek ten wynika z art. 234 § 2 Kodeksu pracy.

Niepoinformowanie właściwych organów może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika.

Najczęstsze błędy po wypadku

W praktyce problemy pojawiają się często już w pierwszych minutach po zdarzeniu.

Do typowych błędów należą:

• niezabezpieczenie miejsca wypadku,

• zbyt późne zgłoszenie zdarzenia,

• brak dokumentacji fotograficznej,

• brak zabezpieczenia nagrań z monitoringu,

• powierzchowne zebranie informacji od świadków,

• ograniczenie przyczyn wyłącznie do „nieuwagi pracownika”,

• brak analizy przyczyn organizacyjnych i technicznych,

• niewdrożenie działań profilaktycznych,

• błędy w dokumentacji powypadkowej.

W efekcie organizacja może posiadać formalnie zamknięte postępowanie, ale nadal nie wiedzieć, dlaczego wypadek faktycznie się wydarzył.

Wypadek przy pracy powinien prowadzić do zmiany

Każdy wypadek jest sygnałem, że któryś z elementów systemu bezpieczeństwa nie zadziałał zgodnie z założeniami.

Profesjonalnie przeprowadzone postępowanie pozwala nie tylko prawidłowo wypełnić obowiązki prawne, ale przede wszystkim zidentyfikować słabe punkty organizacji i ograniczyć ryzyko kolejnych zdarzeń.

Dlatego analiza wypadku powinna odpowiadać nie tylko na pytanie „co się wydarzyło?”, ale przede wszystkim:

„Co musimy zmienić, żeby nie wydarzyło się ponownie?”

Potrzebujesz wsparcia przy postępowaniu powypadkowym?

Safety & Compliance Consulting wspiera pracodawców w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym przy analizie zdarzeń oraz prowadzeniu dokumentacji powypadkowej.

Zakres wsparcia może obejmować m.in. analizę okoliczności zdarzenia, dokumentację powypadkową, identyfikację przyczyn oraz przygotowanie działań profilaktycznych.

Podstawa prawna

• art. 234 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,

• art. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,

• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.